Bà Eiko Toyama (Nhật Bản) đã làm toàn bộ việc nhà, chăm sóc con cái và gánh vác tài chính suốt hàng chục năm. Thế nhưng, bà phải chờ tới 32 năm mới có thể ly hôn khi bước sang tuổi 60.
Chồng của Toyama muốn kiểm soát mọi thứ, từ đời sống xã hội cho đến hoài bão nghề nghiệp của vợ. Điều này khiến bà luôn cảm thấy mắc kẹt và vô cùng khổ sở. Dù vậy, bà vẫn cắn răng chịu đựng vì con cái.
Quyết định cuối cùng đã thay đổi khi bà bước sang tuổi 60. Các con đã trưởng thành, tự lập và không còn cần đến sự chăm sóc mỗi ngày của bà nữa.
Người chồng hiện tại vẫn khỏe mạnh, chưa đến mức quá già yếu để cần một người túc trực chăm sóc. Đó chính là cơ hội vàng hiếm hoi và bà đã dũng cảm nắm lấy nó để giải thoát chính mình.
"Sau khi ly hôn, tôi chỉ thấy hạnh phúc. Đó là cảm xúc duy nhất của tôi", bà Toyama nghẹn ngào chia sẻ. Thậm chí, bà còn cho biết mình hạnh phúc đến mức muốn chạy nhảy khắp mọi nơi.
Eiko Toyama chia sẻ về chuyện ly hôn trong một quán cà phê ở Tokyo. Ảnh: CNN
Những câu chuyện như của bà Toyama đang ngày càng phổ biến trên khắp thế giới. Điều này gắn liền với sự gia tăng của các vụ "ly hôn xám" – thuật ngữ chỉ việc ly hôn của vợ chồng từ 50 tuổi trở lên.
Xu hướng ly hôn xám đã xuất hiện từ lâu ở các quốc gia phương Tây như Mỹ. Tuy nhiên, nó đang mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở châu Á, nơi người dân có tuổi thọ ngày càng cao.
Phụ nữ châu Á lâu nay luôn phải sống trong các chuẩn mực giới tính khắc nghiệt. Họ đối mặt với vô vàn rào cản pháp lý, tài chính và xã hội mỗi khi có ý định ly hôn.
Với những phụ nữ lớn lên trong thập niên 1960 và 1970 như Toyama, ly hôn là điều hiếm gặp. Định kiến xã hội thời đó luôn coi việc phụ nữ bỏ chồng là một sự thất bại đáng hổ thẹn.
Thời đó, nếu bạn là phụ nữ, ly hôn giống như dấu chấm hết cho cuộc đời. Phó giáo sư xã hội học Sangyoub Park tại Đại học Washburn (Kansas) đã khẳng định điều này trong nghiên cứu về tình trạng ly hôn tuổi xế chiều.
Định kiến bảo thủ này bắt đầu thay đổi tích cực vào nửa sau thế kỷ 20. Đây là thời điểm ngày càng nhiều phụ nữ gia nhập lực lượng lao động và có cơ hội tiếp cận nền giáo dục cao hơn.
Tỷ lệ ly hôn xám đã tăng đều đặn, đặc biệt là khi Gen X bắt đầu bước vào độ tuổi 50. Sinh ra từ năm 1965 đến 1980, đây là thế hệ đầu tiên trưởng thành trong một châu Á đang toàn cầu hóa.
Thông qua văn hóa đại chúng, Gen X đã hấp thụ các giá trị hiện đại, ưu tiên lựa chọn cá nhân hơn là nghĩa vụ gia đình. Yếu tố kinh tế phát triển cũng dần thay đổi thái độ của họ đối với hôn nhân.
Sự thay đổi trong tư duy được phản ánh rất rõ qua dữ liệu thống kê trong khu vực. Tại Hàn Quốc năm ngoái, số vụ ly hôn ở các đôi kết hôn trên 30 năm đã lần đầu vượt qua số vụ ly hôn của giới trẻ.
Tại Nhật Bản, trong số các cặp đôi quyết định chia tay sau nhiều thập kỷ gắn bó, số phụ nữ chủ động nộp đơn ly hôn trong năm 2024 cao gấp đôi so với nam giới.
Đài Loan cũng ghi nhận sự gia tăng đột biến các vụ ly hôn ở các cặp vợ chồng lâu năm. Tại Hong Kong hay Trung Quốc đại lục, số lượng người cao tuổi ly hôn đã tăng gấp đôi trong vòng 30 năm qua.
Một phần nguyên nhân của xu hướng này đến từ thay đổi nhân khẩu học. Một xã hội già hóa nhanh sẽ có tỷ lệ người cao tuổi lớn hơn, dẫn đến số vụ ly hôn ở người cao tuổi cũng tỷ lệ thuận theo.
Bên cạnh đó, các cải cách pháp lý tiến bộ cũng tạo ra sự khác biệt rất lớn. Luật pháp mới đã tạo nên một tấm lưới an toàn vững chắc cho những người phụ nữ trước đây phải phụ thuộc hoàn toàn vào chồng.
Năm 2014, Hàn Quốc quy định lương hưu và trợ cấp nghỉ việc có thể được đưa vào phần phân chia tài sản. Nhờ đó, người nội trợ toàn thời gian có quyền nhận một phần lương hưu của chồng sau khi ly hôn. Nhật Bản cũng có luật tương tự từ 2007.
Tuy nhiên, sự bất bình đẳng giới sâu sắc vẫn tồn tại dai dẳng bất chấp những cải cách này. Bà Toyama cho rằng lý do chính khiến phụ nữ không dám ly hôn là do không thể tự chủ về tài chính.
Mức lương thấp hơn của phụ nữ tại Nhật Bản là một rào cản lớn. Một khi người phụ nữ đã chấp nhận làm nội trợ toàn thời gian, rất khó để họ rời bỏ chồng và xây dựng cuộc sống độc lập.
Dù vậy, khi rũ bỏ một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, ly hôn không còn là một thất bại. Theo phó giáo sư Park, đó là sự bắt đầu của một chương mới đầy hứa hẹn.
Iman Lau trong căn hộ ở Hong Kong sau khi ly hôn. Ảnh: CNN
Bà Iman Lau, 50 tuổi, đã trực tiếp trải qua sự tái sinh màu nhiệm này. Trưởng thành ở Hong Kong, kỳ vọng của bà về hôn nhân là sự gắn kết bình dị, chia sẻ ngọt bùi và làm việc cùng nhau.
Tâm lý cam chịu đó vẫn kéo dài ngay cả khi bà phát hiện chồng ngoại tình nhiều năm. Bà từng tự dằn vặt liệu mình có làm gì sai, liệu mình đã đủ tốt để giữ chân người bạn đời hay chưa.
Cuối cùng, chính người chồng lại là người nhẫn tâm chủ động ly hôn dù bà Lau đã hết lời năn nỉ. Ông ta thậm chí còn mỉa mai, so sánh bà với một chú chim hèn nhát từ chối bay ra khỏi chiếc lồng đang mở cửa.
"Tôi là một người phụ nữ khá truyền thống. Trong suốt cuộc đời mình, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ ly hôn", bà Lau nghẹn ngào nhớ lại cú sốc tinh thần tuổi xế chiều.
Biến cố đó khiến bà Lau nhận ra trong suốt 14 năm hôn nhân, bà đã hoàn toàn đánh mất chính mình. Bà đã bỏ mặc bạn bè và những sở thích cá nhân chỉ để xoay quanh việc phục vụ chồng.
Sau khi hoàn tất thủ tục ly hôn, bà tự nhủ phải thay đổi. Bà Lau tích cực tham gia các hội nhóm trực tuyến, kết giao thêm nhiều bạn mới và khám phá ra niềm đam mê mãnh liệt với thiên nhiên.
Giờ đây, bà thường xuyên đi leo núi, bơi lội, chèo thuyền kayak và lặn biển. Bà cũng dành thời gian học chơi piano và tận hưởng những giai điệu nhạc jazz du dương đầy tính nghệ thuật.
Toyama trong một buổi phát sóng trực tiếp ở Tokyo. Ảnh: CNN
Sau chuyến du lịch khắp châu Âu, bà Lau tự hào treo những bức ảnh kỷ niệm trong căn hộ của mình. Đó là "bức tường hạnh phúc" nhắc nhở bà về niềm vui tìm thấy khi đi bộ đường dài qua Sicily và cắm trại ở Georgia.
Bà Toyama cũng bước vào một hành trình chữa lành tương tự và tự miêu tả bản thân đang "tràn đầy sức sống" ở tuổi 63. Bà bắt đầu học cách phát trực tiếp trên TikTok để chia sẻ và kết nối với cộng đồng.
Toyama còn tạo tài khoản tư vấn, đưa ra lời khuyên cho những người bế tắc mỗi tuần. Hiện bà đang nỗ lực phát triển dự án kinh doanh mới, bao gồm một công ty dịch vụ mai mối và công ty tổ chức sự kiện.
Trong 32 năm, bà Toyama không thể làm được gì cho bản thân. Nhưng giờ đây, bà đã bước sang năm thứ ba được sống cuộc đời của chính mình, được tự do làm bất cứ điều gì mình khao khát.
Quá trình này không hề dễ dàng, nhưng mọi thách thức hiện tại đều xứng đáng. "Nó tốt hơn nhiều so với cảm giác bồn chồn, lo âu khi ở bên chồng cũ. Trên hết, đó là sự tự do", bà hạnh phúc khẳng định.
Nguồn bài viết: Tổng hợp và biên dịch từ CNN, nghiên cứu của Đại học Washburn.
Chồng của Toyama muốn kiểm soát mọi thứ, từ đời sống xã hội cho đến hoài bão nghề nghiệp của vợ. Điều này khiến bà luôn cảm thấy mắc kẹt và vô cùng khổ sở. Dù vậy, bà vẫn cắn răng chịu đựng vì con cái.
Quyết định cuối cùng đã thay đổi khi bà bước sang tuổi 60. Các con đã trưởng thành, tự lập và không còn cần đến sự chăm sóc mỗi ngày của bà nữa.
Người chồng hiện tại vẫn khỏe mạnh, chưa đến mức quá già yếu để cần một người túc trực chăm sóc. Đó chính là cơ hội vàng hiếm hoi và bà đã dũng cảm nắm lấy nó để giải thoát chính mình.
"Sau khi ly hôn, tôi chỉ thấy hạnh phúc. Đó là cảm xúc duy nhất của tôi", bà Toyama nghẹn ngào chia sẻ. Thậm chí, bà còn cho biết mình hạnh phúc đến mức muốn chạy nhảy khắp mọi nơi.
Eiko Toyama chia sẻ về chuyện ly hôn trong một quán cà phê ở Tokyo. Ảnh: CNN
Ly hôn xám là gì và tại sao lại bùng nổ?
Những câu chuyện như của bà Toyama đang ngày càng phổ biến trên khắp thế giới. Điều này gắn liền với sự gia tăng của các vụ "ly hôn xám" – thuật ngữ chỉ việc ly hôn của vợ chồng từ 50 tuổi trở lên.
Xu hướng ly hôn xám đã xuất hiện từ lâu ở các quốc gia phương Tây như Mỹ. Tuy nhiên, nó đang mang một ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở châu Á, nơi người dân có tuổi thọ ngày càng cao.
Phá vỡ rào cản định kiến xã hội
Phụ nữ châu Á lâu nay luôn phải sống trong các chuẩn mực giới tính khắc nghiệt. Họ đối mặt với vô vàn rào cản pháp lý, tài chính và xã hội mỗi khi có ý định ly hôn.
Với những phụ nữ lớn lên trong thập niên 1960 và 1970 như Toyama, ly hôn là điều hiếm gặp. Định kiến xã hội thời đó luôn coi việc phụ nữ bỏ chồng là một sự thất bại đáng hổ thẹn.
Thời đó, nếu bạn là phụ nữ, ly hôn giống như dấu chấm hết cho cuộc đời. Phó giáo sư xã hội học Sangyoub Park tại Đại học Washburn (Kansas) đã khẳng định điều này trong nghiên cứu về tình trạng ly hôn tuổi xế chiều.
Sự tác động của giáo dục và kinh tế
Định kiến bảo thủ này bắt đầu thay đổi tích cực vào nửa sau thế kỷ 20. Đây là thời điểm ngày càng nhiều phụ nữ gia nhập lực lượng lao động và có cơ hội tiếp cận nền giáo dục cao hơn.
Tỷ lệ ly hôn xám đã tăng đều đặn, đặc biệt là khi Gen X bắt đầu bước vào độ tuổi 50. Sinh ra từ năm 1965 đến 1980, đây là thế hệ đầu tiên trưởng thành trong một châu Á đang toàn cầu hóa.
Thông qua văn hóa đại chúng, Gen X đã hấp thụ các giá trị hiện đại, ưu tiên lựa chọn cá nhân hơn là nghĩa vụ gia đình. Yếu tố kinh tế phát triển cũng dần thay đổi thái độ của họ đối với hôn nhân.
Làn sóng ly hôn xám lan rộng khắp châu Á
Sự thay đổi trong tư duy được phản ánh rất rõ qua dữ liệu thống kê trong khu vực. Tại Hàn Quốc năm ngoái, số vụ ly hôn ở các đôi kết hôn trên 30 năm đã lần đầu vượt qua số vụ ly hôn của giới trẻ.
Tại Nhật Bản, trong số các cặp đôi quyết định chia tay sau nhiều thập kỷ gắn bó, số phụ nữ chủ động nộp đơn ly hôn trong năm 2024 cao gấp đôi so với nam giới.
Đài Loan cũng ghi nhận sự gia tăng đột biến các vụ ly hôn ở các cặp vợ chồng lâu năm. Tại Hong Kong hay Trung Quốc đại lục, số lượng người cao tuổi ly hôn đã tăng gấp đôi trong vòng 30 năm qua.
Cải cách pháp lý bảo vệ phụ nữ
Một phần nguyên nhân của xu hướng này đến từ thay đổi nhân khẩu học. Một xã hội già hóa nhanh sẽ có tỷ lệ người cao tuổi lớn hơn, dẫn đến số vụ ly hôn ở người cao tuổi cũng tỷ lệ thuận theo.
Bên cạnh đó, các cải cách pháp lý tiến bộ cũng tạo ra sự khác biệt rất lớn. Luật pháp mới đã tạo nên một tấm lưới an toàn vững chắc cho những người phụ nữ trước đây phải phụ thuộc hoàn toàn vào chồng.
Năm 2014, Hàn Quốc quy định lương hưu và trợ cấp nghỉ việc có thể được đưa vào phần phân chia tài sản. Nhờ đó, người nội trợ toàn thời gian có quyền nhận một phần lương hưu của chồng sau khi ly hôn. Nhật Bản cũng có luật tương tự từ 2007.
Thách thức về tự chủ tài chính
Tuy nhiên, sự bất bình đẳng giới sâu sắc vẫn tồn tại dai dẳng bất chấp những cải cách này. Bà Toyama cho rằng lý do chính khiến phụ nữ không dám ly hôn là do không thể tự chủ về tài chính.
Mức lương thấp hơn của phụ nữ tại Nhật Bản là một rào cản lớn. Một khi người phụ nữ đã chấp nhận làm nội trợ toàn thời gian, rất khó để họ rời bỏ chồng và xây dựng cuộc sống độc lập.
Dù vậy, khi rũ bỏ một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, ly hôn không còn là một thất bại. Theo phó giáo sư Park, đó là sự bắt đầu của một chương mới đầy hứa hẹn.
Iman Lau trong căn hộ ở Hong Kong sau khi ly hôn. Ảnh: CNN
Tìm lại chính mình sau cú sốc ly hôn
Bà Iman Lau, 50 tuổi, đã trực tiếp trải qua sự tái sinh màu nhiệm này. Trưởng thành ở Hong Kong, kỳ vọng của bà về hôn nhân là sự gắn kết bình dị, chia sẻ ngọt bùi và làm việc cùng nhau.
Tâm lý cam chịu đó vẫn kéo dài ngay cả khi bà phát hiện chồng ngoại tình nhiều năm. Bà từng tự dằn vặt liệu mình có làm gì sai, liệu mình đã đủ tốt để giữ chân người bạn đời hay chưa.
Cuối cùng, chính người chồng lại là người nhẫn tâm chủ động ly hôn dù bà Lau đã hết lời năn nỉ. Ông ta thậm chí còn mỉa mai, so sánh bà với một chú chim hèn nhát từ chối bay ra khỏi chiếc lồng đang mở cửa.
"Tôi là một người phụ nữ khá truyền thống. Trong suốt cuộc đời mình, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ ly hôn", bà Lau nghẹn ngào nhớ lại cú sốc tinh thần tuổi xế chiều.
Sự tái sinh rực rỡ ở tuổi 50
Biến cố đó khiến bà Lau nhận ra trong suốt 14 năm hôn nhân, bà đã hoàn toàn đánh mất chính mình. Bà đã bỏ mặc bạn bè và những sở thích cá nhân chỉ để xoay quanh việc phục vụ chồng.
Sau khi hoàn tất thủ tục ly hôn, bà tự nhủ phải thay đổi. Bà Lau tích cực tham gia các hội nhóm trực tuyến, kết giao thêm nhiều bạn mới và khám phá ra niềm đam mê mãnh liệt với thiên nhiên.
Giờ đây, bà thường xuyên đi leo núi, bơi lội, chèo thuyền kayak và lặn biển. Bà cũng dành thời gian học chơi piano và tận hưởng những giai điệu nhạc jazz du dương đầy tính nghệ thuật.
Toyama trong một buổi phát sóng trực tiếp ở Tokyo. Ảnh: CNN
Tự do là món quà vô giá
Sau chuyến du lịch khắp châu Âu, bà Lau tự hào treo những bức ảnh kỷ niệm trong căn hộ của mình. Đó là "bức tường hạnh phúc" nhắc nhở bà về niềm vui tìm thấy khi đi bộ đường dài qua Sicily và cắm trại ở Georgia.
Bà Toyama cũng bước vào một hành trình chữa lành tương tự và tự miêu tả bản thân đang "tràn đầy sức sống" ở tuổi 63. Bà bắt đầu học cách phát trực tiếp trên TikTok để chia sẻ và kết nối với cộng đồng.
Toyama còn tạo tài khoản tư vấn, đưa ra lời khuyên cho những người bế tắc mỗi tuần. Hiện bà đang nỗ lực phát triển dự án kinh doanh mới, bao gồm một công ty dịch vụ mai mối và công ty tổ chức sự kiện.
Trong 32 năm, bà Toyama không thể làm được gì cho bản thân. Nhưng giờ đây, bà đã bước sang năm thứ ba được sống cuộc đời của chính mình, được tự do làm bất cứ điều gì mình khao khát.
Quá trình này không hề dễ dàng, nhưng mọi thách thức hiện tại đều xứng đáng. "Nó tốt hơn nhiều so với cảm giác bồn chồn, lo âu khi ở bên chồng cũ. Trên hết, đó là sự tự do", bà hạnh phúc khẳng định.
Nguồn bài viết: Tổng hợp và biên dịch từ CNN, nghiên cứu của Đại học Washburn.
