Kiến thức kỳ thú

Sau hơn một thế kỷ khiến giới khảo cổ và ngôn ngữ học toàn cầu đau đầu, chữ Elamite tuyến tính (Linear Elamite) – một trong những hệ thống chữ viết cổ xưa và trừu tượng bậc nhất lịch sử nhân loại – đã chính thức được giải mã thành công. Công trình lịch sử này không chỉ đánh dấu một cột mốc chói lọi trong ngành cổ nhân học mà còn mở ra cánh cửa diệu kỳ giúp con người hiện đại tiếp cận trực tiếp vào đời sống, văn hóa và tư duy của nền văn minh Elam huyền thoại. Chữ Elamite tuyến tính có niên đại gần 5.000 năm, được xem là 1 trong 3 hệ thống chữ viết cổ nhất từng được biết đến của nhân loại - Ảnh: armstronginstitute.org Một trong ba "Trụ cột" chữ viết cổ đại của văn minh nhân loại Với niên đại ước tính gần 5.000 năm (khoảng 4.800 năm...

Nếu bạn thường xuyên cảm thấy khó chịu trước tiếng gõ bàn phím lạch cạch, tiếng nhai thức ăn của người bên cạnh hay tiếng ồn ào từ phố thị, có lẽ bạn không hề "khó chiều" như người khác vẫn nghĩ. Một bộ sưu tập các nghiên cứu tâm lý học và thần kinh học hiện đại cho thấy sự nhạy cảm với tiếng ồn có mối liên hệ mật thiết với khả năng tư duy sâu và sức sáng tạo vượt trội. Tĩnh lặng không chỉ là một trạng thái vật lý, đó là "nhiên liệu" cao cấp cho những trí tuệ lớn. Arthur Schopenhauer - nhà triết học coi tiếng ồn là "kẻ giết chết tư tưởng" - Ảnh: Wikimedia Commons Nỗi ám ảnh về sự tĩnh lặng của các vĩ nhân Lịch sử triết học thế giới ghi nhận nhiều vĩ nhân coi sự yên tĩnh là điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại của tư duy. Arthur...

Việc đặt báo thức vào những khung giờ "tròn trịa" như 6:15, 6:30 hay 7:00 đã trở thành một phản xạ tự nhiên của đại đa số chúng ta. Ít ai dừng lại để tự hỏi tại sao mình không chọn 6:23 hay 6:37. Đằng sau thói quen tưởng chừng nhỏ bé này là một sự giao thoa thú vị giữa hệ thống toán học thập phân, cơ chế vận hành của não bộ và cách xã hội hiện đại định nghĩa về sự ngăn nắp. Não bộ con người luôn ưu tiên những cột mốc thời gian dễ ghi nhớ và có tính tổ chức - Ảnh: MSN Quyền năng của số 5 trong hệ thống thời gian Trong hệ đếm thập phân, số 5 đóng vai trò là "điểm neo" hoàn hảo – nó là một nửa của 10, tạo ra sự cân bằng lý tưởng giữa sự chi tiết và tính đơn giản. Nếu chia thời gian theo từng 2 phút, các lựa chọn sẽ trở nên quá dày...

Một bước tiến đột phá trong công nghệ chỉnh sửa gen vừa được các nhà khoa học Trung Quốc công bố, mở ra triển vọng về một hệ thống chiếu sáng đô thị hoàn toàn tự nhiên. Bằng cách tích hợp gen phát quang từ đom đóm và nấm vào tế bào thực vật, những loài hoa quen thuộc như lan, hướng dương hay cúc giờ đây có thể tự tỏa sáng lung linh trong đêm tối. Thành tựu này không chỉ mang giá trị thẩm mỹ cao mà còn là giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon đầy hứa hẹn cho tương lai. Những loài thực vật phát quang sinh học có thể thay đổi cách chúng ta chiếu sáng thành phố - Ảnh: CGTN Từ ký ức tuổi thơ đến công nghệ sinh học đột phá Ông Li Renhan, nhà sáng lập công ty Magicpen Bio, chia sẻ cảm hứng cho dự án bắt nguồn từ những kỷ...

Hơn nửa thế kỷ sau chương trình Apollo huyền thoại, nhân loại đang đứng trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên chinh phục vũ trụ mới. Sứ mệnh Artemis II của NASA, dự kiến triển khai vào tháng 4/2026, không chỉ đơn thuần là một chuyến bay thử nghiệm công nghệ mà còn là quân cờ chiến lược trong cuộc cạnh tranh địa chính trị khốc liệt giữa các cường quốc. Khi Mặt trăng trở thành "lục địa thứ 8" với tiềm năng kinh tế và quân sự khổng lồ, Artemis II chính là bước đệm then chốt để con người thiết lập sự hiện diện lâu dài ngoài Trái đất. Phi hành đoàn Artemis II sẽ thực hiện hành trình vòng quanh Mặt trăng sau hơn 50 năm vắng bóng con người - Nguồn: NASA Nhu cầu chiến lược: Từ biểu tượng đến khai thác thực tiễn Khác với cuộc đua kỳ thú...

Các nhà thiên văn học vừa công bố một phát hiện chấn động về ngoại hành tinh L98-59d, nằm cách Trái đất khoảng 35 năm ánh sáng. Thay vì là một hành tinh đá hay chứa đại dương nước như dự đoán ban đầu, dữ liệu mới nhất từ kính viễn vọng James Webb cho thấy đây là một "thế giới lỏng" kỳ lạ, nơi toàn bộ bề mặt là một biển dung nham nóng rực với điều kiện khắc nghiệt chưa từng thấy. L98-59d hiện ra như một quả cầu lửa khổng lồ với bề mặt magma đặc quánh - Ảnh: Mark A Garlick Bản chất thực sự dưới ống kính James Webb L98-59d có kích thước lớn hơn Trái đất khoảng 1,6 lần, quay quanh một ngôi sao đỏ nhỏ. Điểm gây kinh ngạc nhất chính là nhiệt độ bề mặt ước tính lên tới 1.900°C. Ở mức nhiệt này, vật chất không tồn tại ở dạng rắn mà nóng...

Các nhà vật lý vừa đạt được một kỳ tích tưởng chừng bất khả thi: khiến các hạt ánh sáng (photon) dịch chuyển theo từng bước lượng tử hóa chính xác tuyệt đối. Thành tựu này không chỉ tái hiện hoàn hảo hiệu ứng Hall lượng tử – một hiện tượng vốn chỉ dành cho các hạt mang điện – mà còn mở ra cánh cửa dẫn đến kỷ nguyên mới của máy tính quang tử và các tiêu chuẩn đo lường chính xác đến mức tuyệt đối. Điều không tưởng đã thành sự thật: Ánh sáng cũng biết “nhảy bậc” - Ảnh: AI/ScienceDaily.com Rào cản tưởng không thể vượt qua: Bắt ánh sáng "nhảy bậc" Hiệu ứng Hall lượng tử là một hiện tượng kỳ diệu của thế giới vi mô. Khi các electron bị giam cầm trong vật liệu siêu mỏng và đặt dưới từ trường cực mạnh, điện áp của chúng không tăng đều mà...

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao màu tím luôn mang một vẻ đẹp huyền bí và khác biệt? Câu trả lời có thể khiến bạn kinh ngạc: màu tím không hề nằm trong quang phổ ánh sáng tự nhiên. Thực chất, sắc màu thơ mộng này chính là một "phát minh" vĩ đại của bộ não con người, một sản phẩm của trí tưởng tượng khi hệ thống thần kinh cố gắng diễn giải những tín hiệu ánh sáng phức tạp. Màu tím rất thơ mộng, huyền bí và… không nằm trong quang phổ ánh sáng - Ảnh: AI Cơ chế "pha trộn" kỳ diệu của bộ não Mọi màu sắc chúng ta nhìn thấy đều bắt nguồn từ ánh sáng mặt trời với các bước sóng khác nhau. Mắt người có ba loại tế bào hình nón để nhận diện các màu cơ bản: Đỏ (bước sóng dài), Xanh lá (bước sóng trung bình) và Xanh lam (bước sóng ngắn). Thông...

Khi nhắc đến sa mạc, chúng ta thường liên tưởng đến những vùng đất nằm sâu trong lục địa, tách biệt hoàn toàn với nguồn nước. Thế nhưng, một sự thật đầy kinh ngạc là những nơi khô hạn nhất hành tinh như Atacama (Chile) hay Namib (Nam Phi) lại nằm ngay sát bờ biển đại dương mênh mông. Tại sao hơi ẩm từ biển cả lại không thể mang mưa đến cho những vùng đất này? Câu trả lời nằm ở sự phối hợp kỳ diệu giữa các dòng hải lưu lạnh, hoàn lưu khí quyển và những dãy núi cao sừng sững. Hiện tượng này không chỉ là một sự ngẫu nhiên của tự nhiên mà là kết quả của ba cơ chế vật lý và địa chất chặt chẽ. Vườn quốc gia Pan de Azucar tại sa mạc Atacama - nơi biển và hoang mạc giao thoa - Ảnh: WIKIPEDIA Vòng tuần hoàn của không khí và các dòng hải...

Trong một nỗ lực giải mã nguồn gốc của sự sống động vật, các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã công bố một phát hiện chấn động trên Kỷ yếu Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ (PNAS). Thay vì tìm kiếm những mảnh xương hóa thạch hiếm hoi, nhóm nghiên cứu đã đi sâu vào lòng đất để tìm kiếm các "hóa thạch phân tử" – những dấu vết hóa học cực nhỏ nhưng bền vững suốt hàng trăm triệu năm. Kết quả cho thấy, tổ tiên khởi thủy của toàn bộ giới động vật, bao gồm cả con người, có thể là những sinh vật hình dáng đơn giản giống như bọt biển dưới đáy đại dương cổ đại. Phát hiện này không chỉ giúp định hình lại cây phả hệ sinh học mà còn đẩy lùi mốc thời gian xuất hiện của động vật về sâu hơn trong quá khứ, trước cả thời kỳ bùng...

Bầu trời đêm cuối tháng 2/2026 đang chuẩn bị chiêu đãi những người yêu thiên văn một màn trình diễn hiếm gặp: sự xuất hiện đồng thời của 6 hành tinh sau khi Mặt trời lặn. Hiện tượng "diễu hành hành tinh" này không chỉ là một bữa tiệc thị giác đầy ấn tượng mà còn là cơ hội tuyệt vời để chúng ta kết nối với vũ trụ bao la. Dù không thực sự xếp thành một đường thẳng tắp trong không gian, nhưng sự hội tụ của các "ngôi sao lang thang" dọc theo mặt phẳng hoàng đạo sẽ tạo nên một khung cảnh kỳ ảo trên nền trời tây. Hiện tượng này dự kiến sẽ đạt đỉnh vào ngày 28/2, mang lại trải nghiệm đáng nhớ cho cộng đồng yêu khoa học tại Việt Nam. Cuối tháng 2 này là thời điểm vàng để quan sát cùng lúc nhiều hành tinh trong Hệ Mặt trời - Ảnh: LIVE...

Dù vũ trụ là môi trường chân không tuyệt đối, nơi mùi hương không thể lan tỏa theo cách thông thường, nhưng các phi hành gia trở về từ những chuyến đi bộ không gian đều mô tả những mùi hương rất đặc trưng. Từ mùi kim loại nóng đến thịt nướng hay thuốc súng, những "dấu vết khứu giác" này không chỉ là cảm giác chủ quan mà còn là những manh mối hóa học quan trọng giúp các nhà khoa học giải mã thành phần của các thiên thể xa xôi. Việc "ngửi" thấy vũ trụ thực chất là một quá trình tương tác hóa học thú vị xảy ra khi các thiết bị ngoài không gian tiếp xúc với oxy bên trong trạm vũ trụ. Mùi hương của vũ trụ là kết quả của các phản ứng hóa học phức tạp - Ảnh: AI Giải mã nguồn gốc của mùi "khói hàn" và "thịt nướng" Khi các phi hành gia...