Giới khoa học vừa đạt được bước tiến lớn khi lần đầu tiên sử dụng trí tuệ nhân tạo để thiết kế virus thực tế. Thành tựu này mở ra hy vọng mới trong cuộc chiến chống lại tình trạng kháng kháng sinh.
Nuôi cấy thực khuẩn thể trong đĩa petri để điều trị cho bệnh nhân nhiễm trùng dai dẳng. Ảnh: Bloomberg
Những loại virus đặc biệt này được gọi là thực khuẩn thể. Chúng hoàn toàn vô hại với con người hay động thực vật, nhưng lại là khắc tinh đáng sợ chuyên tiêu diệt các vi khuẩn kháng thuốc.
Thay vì dùng AI xử lý văn bản thông thường, nhóm chuyên gia từ Đại học Stanford đã ứng dụng mô hình ngôn ngữ bộ gene. Hệ thống này được đào tạo chuyên sâu để tự động nhận diện các quy luật phức tạp trong chuỗi DNA.
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, trí tuệ nhân tạo chỉ được học trên dữ liệu của các thực khuẩn thể. Mọi thông tin liên quan đến các loại virus gây bệnh cho con người đều bị loại bỏ hoàn toàn khỏi hệ thống.
Sau quá trình phân tích, AI đã phác thảo hàng nghìn bộ gene tiềm năng. Nhóm nghiên cứu chọn ra gần 300 mẫu để thử nghiệm và thu được 16 loại virus hoạt động thành công trong môi trường thực tế.
Kết quả vô cùng khả quan khi hỗn hợp 16 thực khuẩn thể này tiêu diệt gọn hai chủng vi khuẩn E. coli. Đây vốn là những chủng vi khuẩn cực mạnh, đã kháng lại hoàn toàn các phương pháp diệt khuẩn tự nhiên.
Bên cạnh niềm vui, nhiều chuyên gia y tế cũng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Việc dùng AI phác thảo gene vi sinh vật đã thành hiện thực, nhưng khung pháp lý và cơ chế giám sát vẫn còn quá nhiều lỗ hổng lớn.
Nếu công nghệ này bị lạm dụng để thiết kế những mầm bệnh độc hại trên người, hậu quả sẽ cực kỳ thảm khốc. Hệ thống phòng dịch hiện tại của thế giới chưa đủ sức để đối phó với những loại virus nhân tạo này.
Các chuyên gia nhận định AI mới chỉ thành công trên những bộ gene nhỏ và đơn giản nhất. Việc thiết kế các cấu trúc sinh học phức tạp hơn vẫn là một thách thức cực kỳ lớn ở thời điểm hiện tại.
Do đó, giới khoa học kêu gọi thiết lập hệ thống phòng vệ nhiều lớp. Chúng ta cần kiểm soát chặt chẽ các mô hình AI, rà soát mọi nghiên cứu rủi ro và siết chặt quy định an ninh tại các phòng thí nghiệm.
Nuôi cấy thực khuẩn thể trong đĩa petri để điều trị cho bệnh nhân nhiễm trùng dai dẳng. Ảnh: Bloomberg
Những loại virus đặc biệt này được gọi là thực khuẩn thể. Chúng hoàn toàn vô hại với con người hay động thực vật, nhưng lại là khắc tinh đáng sợ chuyên tiêu diệt các vi khuẩn kháng thuốc.
Ứng dụng mô hình AI tạo hệ gene virus
Thay vì dùng AI xử lý văn bản thông thường, nhóm chuyên gia từ Đại học Stanford đã ứng dụng mô hình ngôn ngữ bộ gene. Hệ thống này được đào tạo chuyên sâu để tự động nhận diện các quy luật phức tạp trong chuỗi DNA.
Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, trí tuệ nhân tạo chỉ được học trên dữ liệu của các thực khuẩn thể. Mọi thông tin liên quan đến các loại virus gây bệnh cho con người đều bị loại bỏ hoàn toàn khỏi hệ thống.
Sau quá trình phân tích, AI đã phác thảo hàng nghìn bộ gene tiềm năng. Nhóm nghiên cứu chọn ra gần 300 mẫu để thử nghiệm và thu được 16 loại virus hoạt động thành công trong môi trường thực tế.
Kết quả vô cùng khả quan khi hỗn hợp 16 thực khuẩn thể này tiêu diệt gọn hai chủng vi khuẩn E. coli. Đây vốn là những chủng vi khuẩn cực mạnh, đã kháng lại hoàn toàn các phương pháp diệt khuẩn tự nhiên.
Nỗi lo ngại về rủi ro an toàn sinh học
Bên cạnh niềm vui, nhiều chuyên gia y tế cũng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Việc dùng AI phác thảo gene vi sinh vật đã thành hiện thực, nhưng khung pháp lý và cơ chế giám sát vẫn còn quá nhiều lỗ hổng lớn.
Nếu công nghệ này bị lạm dụng để thiết kế những mầm bệnh độc hại trên người, hậu quả sẽ cực kỳ thảm khốc. Hệ thống phòng dịch hiện tại của thế giới chưa đủ sức để đối phó với những loại virus nhân tạo này.
Các chuyên gia nhận định AI mới chỉ thành công trên những bộ gene nhỏ và đơn giản nhất. Việc thiết kế các cấu trúc sinh học phức tạp hơn vẫn là một thách thức cực kỳ lớn ở thời điểm hiện tại.
Do đó, giới khoa học kêu gọi thiết lập hệ thống phòng vệ nhiều lớp. Chúng ta cần kiểm soát chặt chẽ các mô hình AI, rà soát mọi nghiên cứu rủi ro và siết chặt quy định an ninh tại các phòng thí nghiệm.
Nguồn: Tổng hợp và biên tập lại từ báo Tuổi Trẻ, Science và Guardian.
