Những thung lũng đứt gãy khổng lồ cùng dấu vết núi lửa hoạt động cho thấy sao Kim có thể vẫn là một hành tinh "sống". Lớp vỏ của nó tiếp tục bị kéo giãn bởi nguồn nhiệt mạnh từ sâu bên trong.
Khám phá mới về sao Kim hé lộ được nhiều bí ẩn. Ảnh: Science
Từng bị xem là một thế giới đã nguội lạnh về địa chất, sao Kim đang dần lộ ra diện mạo hoàn toàn khác. Nghiên cứu mới trên tạp chí Nature Geoscience cho thấy nhiều hệ thống thung lũng đứt gãy vẫn đang hoạt động.
Các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ đã nghiên cứu ba hệ thống đứt gãy Ganis, Dali và Devana. Chúng có thể mới ngừng chuyển động trong vài chục triệu năm gần đây.
Nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình nhiệt - cơ học ba chiều. Mô hình này tái hiện cách lớp vỏ sao Kim bị kéo căng, nứt vỡ rồi biến đổi sau khi quá trình giãn tách chấm dứt.
Kết quả mô phỏng được đối chiếu với dữ liệu địa hình do tàu Magellan của NASA thu thập trong thập niên 1990. Điểm đáng chú ý nằm ở những dải địa hình rộng và nhô cao chạy dọc hai bên thung lũng.
Theo mô hình, các "vai" đứt gãy hình thành khi lớp vỏ đang bị kéo giãn. Khi chuyển động dừng lại, chúng dần chìm xuống do lớp vỏ nóng và mềm bên dưới.
Những dải địa hình còn cao và rộng đóng vai trò như một "chiếc đồng hồ địa chất". Chúng giúp phân biệt đứt gãy trẻ với dấu tích cổ. Tại đứt gãy Devana, phần địa hình nhô cao có bề rộng trung bình hơn 180 km.
Theo các nhà khoa học, lực kéo giãn bắt nguồn từ những cột vật chất cực nóng trồi lên trong lớp phủ. Nguồn nhiệt này đẩy bề mặt lên cao, làm lớp vỏ yếu đi rồi xé nó thành những thung lũng dài hàng nghìn kilomet.
Giả thuyết sao Kim còn "sống" càng được củng cố bởi dấu vết núi lửa. Năm 2023, giới khoa học phát hiện một miệng phun trên núi lửa Maat Mons thay đổi hình dạng và mở rộng chỉ trong vòng tám tháng.
Mô phỏng các hoạt động địa chất trên bề mặt của sao Kim. Ảnh: Popular Science
Đến năm 2024, dữ liệu Magellan tiếp tục hé lộ các dòng dung nham mới tại núi lửa Sif Mons và đồng bằng Niobe Planitia. Những dấu vết này tạo nên bức tranh về một sao Kim năng động hơn nhận định trước đây.
Câu trả lời rõ ràng hơn sẽ đến từ thế hệ tàu thăm dò không gian mới. Cơ quan Vũ trụ châu Âu dự kiến phóng tàu EnVision vào tháng 11 năm 2031, mang theo radar quan sát bề mặt với độ phân giải siêu cao.
Đồng thời, NASA cũng đang phát triển tàu VERITAS, dự kiến phóng sớm nhất vào năm 2031. Sứ mệnh này nhằm lập bản đồ chi tiết và tìm kiếm các dấu vết hoạt động địa chất hiện nay trên bề mặt sao Kim.
Khám phá mới về sao Kim hé lộ được nhiều bí ẩn. Ảnh: Science
Những đứt gãy kiến tạo khổng lồ trên sao Kim
Từng bị xem là một thế giới đã nguội lạnh về địa chất, sao Kim đang dần lộ ra diện mạo hoàn toàn khác. Nghiên cứu mới trên tạp chí Nature Geoscience cho thấy nhiều hệ thống thung lũng đứt gãy vẫn đang hoạt động.
Các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Liên bang Thụy Sĩ đã nghiên cứu ba hệ thống đứt gãy Ganis, Dali và Devana. Chúng có thể mới ngừng chuyển động trong vài chục triệu năm gần đây.
Nhóm nghiên cứu đã xây dựng mô hình nhiệt - cơ học ba chiều. Mô hình này tái hiện cách lớp vỏ sao Kim bị kéo căng, nứt vỡ rồi biến đổi sau khi quá trình giãn tách chấm dứt.
Vai trò của những chiếc đồng hồ địa chất
Kết quả mô phỏng được đối chiếu với dữ liệu địa hình do tàu Magellan của NASA thu thập trong thập niên 1990. Điểm đáng chú ý nằm ở những dải địa hình rộng và nhô cao chạy dọc hai bên thung lũng.
Theo mô hình, các "vai" đứt gãy hình thành khi lớp vỏ đang bị kéo giãn. Khi chuyển động dừng lại, chúng dần chìm xuống do lớp vỏ nóng và mềm bên dưới.
Những dải địa hình còn cao và rộng đóng vai trò như một "chiếc đồng hồ địa chất". Chúng giúp phân biệt đứt gãy trẻ với dấu tích cổ. Tại đứt gãy Devana, phần địa hình nhô cao có bề rộng trung bình hơn 180 km.
Bằng chứng về hoạt động núi lửa hiện đại
Theo các nhà khoa học, lực kéo giãn bắt nguồn từ những cột vật chất cực nóng trồi lên trong lớp phủ. Nguồn nhiệt này đẩy bề mặt lên cao, làm lớp vỏ yếu đi rồi xé nó thành những thung lũng dài hàng nghìn kilomet.
Giả thuyết sao Kim còn "sống" càng được củng cố bởi dấu vết núi lửa. Năm 2023, giới khoa học phát hiện một miệng phun trên núi lửa Maat Mons thay đổi hình dạng và mở rộng chỉ trong vòng tám tháng.
Mô phỏng các hoạt động địa chất trên bề mặt của sao Kim. Ảnh: Popular Science
Đến năm 2024, dữ liệu Magellan tiếp tục hé lộ các dòng dung nham mới tại núi lửa Sif Mons và đồng bằng Niobe Planitia. Những dấu vết này tạo nên bức tranh về một sao Kim năng động hơn nhận định trước đây.
Kỳ vọng vào các sứ mệnh thám hiểm tương lai
Câu trả lời rõ ràng hơn sẽ đến từ thế hệ tàu thăm dò không gian mới. Cơ quan Vũ trụ châu Âu dự kiến phóng tàu EnVision vào tháng 11 năm 2031, mang theo radar quan sát bề mặt với độ phân giải siêu cao.
Đồng thời, NASA cũng đang phát triển tàu VERITAS, dự kiến phóng sớm nhất vào năm 2031. Sứ mệnh này nhằm lập bản đồ chi tiết và tìm kiếm các dấu vết hoạt động địa chất hiện nay trên bề mặt sao Kim.
Nguồn: Tổng hợp từ Science và Nature Geoscience
